پاسخ های ساده به پرسشهای شما در باره سکته مغزی

سکته مغزی چیست ؟
سکته مغزی به آسیب بافت مغز در اثر اختلالات عروقی گفته می شود که علائم عصبی طولانی ایجاد می کند .

در صورت مشاهده چه علائمی به سکته مغزی شک کنیم؟
در صورت بروز ناگهانی ضعف یا فلج یک طرفه ، احساس بی حسی یا حس ناخوشایند مانند گزگز یا خواب رفتگی یک طرف بدن و صورت ، اختلال در صحبت کردن و یا درک به صورت ناگهانی ، اختلال ناگهانی راه رفتن و سردرد بسیار شدید ، بدون سابقه قبلی

پس از مشاهده علائم فوق چه باید بکنیم ؟
آرامش خود را حفظ کنید ، به بیمار اطمینان خاطر بدهید و او را آرام کنید چرا که سکته مغزی در اکثر مواقع کشنده نیست بنابراین با حفظ آرامش هر چه سریعتر خود را به اولین مرکز درمانی مجهز برسانید .

علت بروز سکته مغزی چیست ؟
کلاً سکته مغزی به دو علت کلی بروز می کنند :
1) ایجاد تنگی و انسداد در رگهای خون رساننده به مغز
2) بروز خونریزی در اثر آسیب عروقی در مغز
• شایعترین عواملی که سبب بروز سکته های مغزی می شوند عبارتند از : فشار خون بالا ، دیابت، بیماریهای قلبی به ویژه اختلالات ریتم قلب، کلسترول خون بالا، تنگی عروق گردنی ( کاروتید ) و عوامل با شیوع کمتر ( مانند مصرف قرصهای ضد بارداری ، اختلال در انعقاد خون ، بیماریهای مزمن التهابی ، کم تحرکی ، سیگار و الکل و برخی داروها ) . ولی به هر حال در کل ، مهمترین عامل استعداد به سکته مغزی فشار خون مزمن بالاست .

من هیچیک از عوامل فوق را نداشتم ولی سکته کردم ، علت چیست ؟
این سئوالی است که بسیاری از بیماران آن را مطرح می کنند ، در واقع پاسخ در اغلب موارد اینست که یا به طور کامل از نظر عوامل گفته شده بررسی نشده اید و یا اینکه علت های ویژه و نادری درکاراست: به عنوان مثال وجود حفره های مادرزادی بین دهلیزهای قلب سبب می شود لخته های بسیار کوچک در اندامها بتوانند به سمت چپ قلب راه یافته و از آنجا به مغز برسند و یا وجود اختلالات و ناهنجاریهای مادرزادی در عروق مغز که مستعد پارگی بوده که اغلب منجر به سکته های نوع خونریزی خواهند شد ، اختلالات انعقاد پذیری خونی مفرط هم از علل کم شیوع دیگری هستند که اغلب مورد بررسی قرار نمی گیرند .

گرفتگی عروق گردنی ( کاروتید ) چیست و چه درمانی دارد ؟
در دو طرف گردن رگهای اصلی خون رساننده مغز به نام کاروتید وجود دارند که می توانند به ویژه در محل دو شاخه شدن و قوس کاروتید دچار تنگی به درجات مختلف شوند ، در صورتیکه این تنگی به حد قابل توجهی رسیده یا تشکیل لخته ای را در محل تنگی سبب شود ، می توانند سبب اختلال در خون رسانی مغز شود .این تنگی معمولاً با روشهایی مانند آنژیوگرافی سنتی ، آنژیوگرافی مغناطیسی ( MRI ) و یا به طور رایج با نوعی از سونوگرافی ( با نام داپلر ) بررسی می شوند . در صورتیکه میزان تنگی کمتر از 70 درصد باشد و بدون ایجاد علائم خطر باشد معمولاً تنها تجویز داروهای ضد پلاکت مثل آسپرین کافی خواهد بود.در تنگی های بالای 70 درصد و یا علامتدار در صورت مناسب بودن شرایط بالینی بیمار رفع تنگی با روشهای مختلف مثل تراشیدن تنگی ، گذاشتن stent در محل ( فنر باز کننده ) و برخی از روشهای جراحی توصیه میشوند .

دوستی به من گفت که یک سکته مغزی را رد کرده ، آیا چنین چیزی امکان دارد؟
بله ، در واقع گاهی یک گرفتگی گذرا در رگهای مغزی پیش می آید که به سرعت بر طرف می شود ، بنابراین علائمی مشابه سکته مغزی ایجاد می کند که چند ساعت ( تا حداکثر 24 ساعت ) پا بر جا مانده و سپس کاملاً بر طرف می شوند ، به این حالت در اصطلاح پزشکی حمله کمبود خون رسانی گذرا ( TIA ) گفته می شود.

• TIA نشانه ای جدی از احتمال وقوع یک سکته کامل در آینده ای نزدیک است .
چه نوعی از سکته عوارضی کمتر و پیش آگهی بهتری دارد ؟
میزان آسیب در اثر سکته به عواملی چون اندازه آسیب ، محل آسیب ، نوع سکته ، سن بیمار ، شرایط بدنی بیمار پیش از بروز بیماری ، نحوه و کیفیت درمان در شروع سکته و برخی دیگر از عوامل بستگی دارد . ولی به طور کلی سکته های کوچکتر ، سن پایین تر سکته های نوع آمبولیک ( یعنی سکته در اثر انتقال لخته از مناطق دور دست مثل قلب به مغز ) و درمان سریعتر به ویژه در موارد استفاده از عوامل حل کننده لخته و نیز بیمارانی که شرایط جسمانی سالمتری پیش از بروز بیماری داشته اند پیش آگهی بهبودی بهتری خواهند داشت . لازم به ذکر است که سکته های نوع آمبولیک معمولاً میزان بهبود بیشتر و سریعتری نسبت به نوع اختلال خون رسانی دارند .

گفته می شود که اگر در بیمارستان لخته من را حل می کردند من دچار عوارض ناتوان کننده نمی شدم آیا این صحیح است ؟
در مواردی بـله، داروهای تزریقی جهت باز کردن انـسداد رگ وجود دارند که اگـر در زمان مناسـب ( ترجیحاً سه ساعت اول بروز بیماری ) و در افراد مناسب تزریق شوند با برقرار نمودن مجدد جریان خون مغز سبب بهبود بسیاری از علائم بیمار خواهد شد ولی باید توجه داشت این داروها در همه بیماران و در هر زمانی مؤثر نخواهد بود و تنها بخشی از بیماران از آن سود خواهند برد.

چه نوع عوارضی پس از بروز سکته مغزی پیش خواهند آمد ؟
برخی عوارضی بلافاصله یا با فاصله کمی پس از بروز سکته پیش خواهند آمد مثل :درجاتی از ضعف و یا فلج در دست ، پا یا صورت ( یا همه این قسمتها ) ، اختلال در صحبت کردن به صورتهای مختلف و یا اختلال در درک

صحبت دیگران و دادن پاسخ های نامربوط ، اختلال احتباس ادرار یا حتی مدفوع (بی اختیاری ادرار یا مدفوع ) اختلال در بلع و یا پریدن غذا و مایـعات به ریه و بروز سرفه (آسپیراسیون ) اختلال و یا کـاهش در حس یک طرف ( که ایرانیان آن را به صورت سنگینی و یا سِر بودن یک طرفه توصیف می کنند ) درجاتی از کاهش سطح هوشیاری تا حتی کما ( بر حسب شدت و وسعت ضایعه ) ، سردرد و یا سر گیجه ، اختلال در حافظه ، نقایصی میدان بینائی ، اختلال در تعادل و کنترل اندام ها .
عوارض طولانی مدت تر : تشنج ( می تواند در بدو بیماری و یا چند هفته تا چند ماه بعد اتفاق بیافتد ) بروز سفتی در اندام ها ( اسپاستیسیتی ) ، بروز کوتاهی در عضلات و مفاصلی که مدتها دچار سفتی بوده و درمان نشده اند ، دردهای موضعی یا عضلانی به ویژه در شانه و دست ، افتادگی و نیمه در رفتگی شانه ، آسیب به اعصاب دست در اثر افتادگی شانه و یا کشیدگی دست دچار ضعف ، عفونتهای ادارای و ریوی ، زخم بستر ، پوکی استخوان ، بروز درد یا حس های نا خوشایند در سمت سکته ، استخوان سازی نا به جا در مفاصل و بافتهای عضلانی ، اختلالات خلقی و روانی ( به صورت افسردگی و اضطراب و خنده ها و گریه های بی اختیار ) و در نهایت مرگ که معمولاً در اثر عوارض ناتوان کننده و درمان نشده و سکته مجدد پیش می آید .

آیا دارویی جهت بهبود وضعیت و یا عملکرد مغز و یا ترمیم بافت آسیب دیده وجود دارد ؟
متأسفانه پاسخ منفی است ، تاکنون هیچ داروئی که سبب کاهش میزان آسیب مغزی و یا بهبود عوارضی ایجاد شده شود مورد تأیید قرار نگرفته ولی برخی داروها که به طور شایع جهت کمک به وضعیت مغز تجویز می شوند ( ولی تاکنون آثار مفید قابل توجه ثابت شده ای نداشته اند ) وجود دارند مانند : سیتی کولین ، پیراستام ، ویتامین های E و C و آنتی اکسیدان ها ، داروهای محرک مغز و …


پس از بروز سکته مغزی فشار خون من بسیار بالا بود آیا باید پیش از رسیدن به بیمارستان آن را پایین می آوردم ؟
این سئوال بسیار مهمی است ، اغلب بیماران چه آنهایی که از قبل دچار فشار خون بالایی بوده اند و چه آنهایی که فشار خون بالا نداشته اند پس از بروز سکته مغزی دچار افزایش فشار خون خواهند شد ولی نکته بسیار بسیار با اهمیت در این است که پایین آوردن فشار در اغلب موارد به ویژه اگر به سرعت صورت گیرد سبب آسیب های بیشتر و جدی تری به مغز بیمار خواهد شد، اشتباهی که گاهی حتی برخی از پزشکان نیز در بالین بیمار مرتکب می شوند . تنها در مورد برخی بیماران باید زودتر فشار خون پایین آورده شود ، مثلاً در بیماری که فشار بسیار بالا دارد ( بالاتر از 120/210) می توان به آرامی و تنها در حد 20 تا 30 درصد از فشار خون بیمار را کاست.
• باید توجه داشت که افزایش فشار خون در اثر سکته مغزی اغلب خود به خود و پس از چند روز بر طرف خواهد شد و پزشکان برای تجویز داروهای ضد فشار خون معمولاً تا دو هفته صبر می کنند .

چه داروهایی پس از بروز سکته مغزی تجویز می شوند ؟
اغلب داروهایی که پس از بروز بیماری توسط پزشک تجویز می شوند در جهت پیشگیری از بروز مجدد سکته مغزی و کاهش عوامل مستعد کننده به آن است . در سکته های نوع خونرسانی کم در اثر تنگی عروق معمولاً داروهای ضد تجمع پلاکت ( اصطلاحاً رقیق کننده خون ) که آسپرین ، دی پیریدامول ، کلوپیدوگرل ، با نام تجاری پلاویکس یا اوسویکس و تیکلوپیدین رایج ترین داروها در این زمینه هستند . در موارد سکته های در اثر انتقال لخته ( آمبولیک ) نیز از وارفارین جهت پیشگیری از بروز مجدد بیماری استفاده می شود . داروهای ضد فشار و یا ضد چربی خون نیز در بیمارانی که دارای این نوع عوارض هستند نیز باید مد نظر قرار گیرند .


چه تفاوتی میان آسپرین ، کلوپیدوگرل ( پلاویکس یا اوسویکس ) یا دی پیریدامول وجود دارد ؟
هر سه دارو از دسته داروهای ضد پلاکت ( جهت کاهش خطر انسداد عروقی ) هستند . آسپیرین قدیمی ترین و پر مصرف ترین داروی این گروه است که فواید و عوارض آن کاملاً شناخته شده ، کلوپیدوگرل جدیدترین دارو در این زمینه است که مختصراً تأثیر بیشتری دارد ولی گران تر بوده و عوارض متفاوتی نسبت به آسپرین می تواند داشته باشد . دی پیریدامول نیز معمولاً به تنهایی تجویز نمی شود و فواید آن در همراهی با آسپرین ثابت شده است.

من وارفارین مصرف می کنم چه نکاتی را درباره این دارو باید بدانم ؟
وارفارین که جهت پیشگیری از سکته های ناشی از لخته های دور دست ( مثلاً از قلب ) تجویز می شود و سبب کاهش انعقاد پذیری ( لخته پذیری ) خون می شود پس اولین و مهمترین عارضه ای که می تواند ایجاد کند افزایش استعداد به خونریزی در نقاط مختلف بدن است . در افراد مبتلا به سکته مغزی کنترل اثر وارفارین با PT و از آن بهتر با INR صورت می گیرد بهترین نتیجه معمولاً زمانی است که INR بین 2 تا 3 باشد . در صورتیکه INR از این حد بالاتر باشد احتمال خونریزی ( خونریزی گوارشی ، کلیوی خونریزی از مخاطات مثل لثه ها و بینی و حتی خونریزی مغزی) واگر کمتر باشد احتمال تشکیل لخته و بروز سکته های مجدد افزایش خواهد یافت .

چه عواملی می توانند اثر وارفارین را کاهش یا افزایش داده و PT را تغییر دهند ؟
بیمارانی که وارفارین تزریق می کنند باید آگاه باشند که برخی داروها و برخی مواد غذایی ممکن است اثر دارو را کاهش و یا افزایش دهند در مواردی که اثر دارو کاهش یابد فرد بیشتر مستعد بروز لخته در بدن خواهد شد ، افزایش اثر وارفارین ( بالاتر رفتن PT و( INR سبب استعداد بیشتر به خونریزی خواهد شد.

• عواملی که می توانند اثر وارفارین را کم کنند : داروهای ضد تشنج مانند فنوباربتیال و فنی توئین ، کلستیرامین ، استروژن و قرصهای ضد بارداری ویتامین K و پریمیدون
• عواملی که می توانند اثر دارو را افزایش دهند : آسپیرین ، سایمتیدین ، لووتیروکسین ، ضد دیابت های خوراکی ، اریترومایسین ، ژمفیبروزیل و آلوپورینول
• در صورتیکه PT و INR شما خیلی بالا و یا خیلی پائینتر از میزان توصیه شده قرار گرفته سریعاً با پزشک خود مشورت کنید .

وقتی بخشی از مغز مرده است ، چطور ممکن است فردی بهبود پیدا کند ؟
پاسخ به این سئوال کمی پیچیده است ولی به طور کلی بهبود در بیماری که دچار مرگ بخشی از مغز شده است ، به چهار علت قابل حصول است :
1. بر طرف شدن التهاب و تورم مغزی در اطراف منطقه آسیب دیده
2. افزایش فعالیت سایر مناطق مغز با درمانهای معمول و اخیراً استفاده از TMS
3. پلاستیسیتی ( انعطاف پذیری ) مغز یعنی بخشهایی در مغز که مسئولیت دست ، پا و یا گفتار را نداشته اند قادر به تغییروظیفه و به عهده گرفتن وظایف جدید هستند
4. استفاده از استراتژی های جبرانی که توسط بیمار آموخته می شوند

آیا می توان با انجام توانبخشی بهبود کامل حاصل نمود ؟
به طور کلی تا 20 درصد از بیماران قابلیت رسیدن به بهبود تقریباً کامل را خواهند داشت شرایط مابقی بیماران از بهبود قابل توجه با عوارضی بسیار کم تا بهبود ناچیز با عوارضی ناتوان کننده و نیازمند مراقبت های جدی پرستاری متفاوت خواهد بود .

توانبخشی سکته مغزی چگونه است ؟
از آنجا که سکته مغزی بیماریست که عوارضی مختلف و متفاوتی در بخش های مختلف بدن ایجاد می کند ، توانبخشی این بیماری نیز باید توسط تخصصهای مختلف مرتبط و تحت نظارت و برنامه ریزی پزشکی صورت گیرد . متأسفانه در کشور ما توانبخشی معادل فیزیوتراپی در نظر گرفته می شود در حالیکه فیزیوتراپی تنها در بخشی از حیطه ها تأثیر و قابلیت دارد و درمان بسیاری دیگر از عوارضی توسط تخصصهای دیگر قابل انجام خواهند بود . نظارت پزشک بر وضعیت بالینی و عصبی بیمار و برنامه ریزی و هماهنگی در روند توانبخشی سبب بازدهی هر چه بیشتر و پیشگیری از عوارض و مشکلات شایع آینده در این بیماری خواهد شد .

چه فاکتورهایی میزان بهبود بیمار را در آینده تعیین خواهند نمود ؟
میزان آسیب ایجاد شده در ابتدای بیماری ، وسعت ضایعه ، نوع سکته مغزی ، سن بیمار ، وضعیت جسمانی بیمار پیش از بروز بیماری ، وجود سایر بیماری های همراه ، زمان شروع و نحوه انجام درمانهای توانبخشی ، مدت زمان توانبخشی توسط کادر درمانی و توسط خود بیمار در منزل ، وجود یا عدم وجود فاکتورهای منفی در پیش آگهی مانند بی اختیاری ادرار و مدفوع ، اختلالات شناختی و کاهش هوشیاری ، اختلالات درک یا تکلم شدید وجود عوارض روانی مانند افسردگی و اضطراب شدید و نداشتن انگیزه و عدم همکاری کافی ، همگی بر میزان بهبود بیمار در آینده دخیل خواهند بود .

الگوی بهبود در مبتلایان به این بیماری چگونه است ؟
در بیمارانی که دچار فلج دست و پا و حتی صورت در یک طرف شده اند به طور معمول ابتدا حرکات پا شروع به بهبود خواهند نمود و آن هم از طرف ران به سمت مچ پا ، در بسیاری از بیماران تا ماهها و حتی سال ها پس از بروز بیماری هنوز افتادگی در مچ پا به درجات مختلف دیده میشود.
بهبود دست در سکته مغزی مسئله ای بسیار چالش برانگیز و نیازمند توجهات بیشتری است و معمولاً دیرتر و کندتر بهبود خواهد یافت . برای اینکه دست از حالت فلج خارج شده و به مرحله قابل استفاده برسد باید توانبخشی ویژه جهت آن هر چه سریعتر شروع شود و از بروز عوارضی که می توانند بر آینده عملکرد دست تأثیر منفی بگذارند مانند افتادگی شانه ، اسپاستیسیتی ( سفتی عضلات ( وارد آمدن آسیب توسط بیمار یا خانواده و حتی درمانگرهای کم تجربه به شبکه عصبی آن ، با روشهای صحیح ، پیشگیری شود . سرعت بهبود اختلالات گفتاری نیز بر اساس شدت و نوع آن متفاوت خواهد بود ولی در کل نیازمند پیگیری طولانی تر و حوصله بیشتر و ایمان به این نکته است که گفتار درمانی صحیح به طور قطع سبب بهبود قابل توجه در اغلب بیماران خواهد شد .

تحریک مغزی چیست و چه تأثیراتی دارد ؟
تحریک مغز از طریق جمجمه ( TMS ) از روشهای نوین در پزشکی است که اخیراً در بخش توانبخشی بیماران مغزی نیز به عنوان یک روش درمانی مفید و بی عارضه مورد توجه بسیار قرار گرفته است . در این روش امواجی به توسط دستگاه به مناطق خاصی از مغز بیمار فرستاده می شود که اثر تحریک شده داشته وسبب بهبود عملکرد این مناطق که می تواند دست ، پا و یا حتی منطقه گفتار بیمار باشد ، می شود . لازم به ذکر است که این روش تأثیرات متفاوتی در افراد مختلف خواهد داشت . در برخی بیماران اثرات بسیار قابل توجه در کوتاه مدت مشاهده می شود ولی این به معنای نادیده گرفتن سایر درمانهای توانبخشی نخواهد بود بلکه تحریک مغز یک روش کمکی در کنار درمان های روتین توانبخشی است و نه یک روش جایگزین .

توانبخشی تا چه زمانی لازم است ؟

سکته مغزی در یک لحظه فرد را مبتلا می کند و اغلب ظرف مدت بسیار کوتاه ناتوانی های متعجب کننده ای ایجاد میکند . با اینکه آسیب در یک آن بروز می کند ولی بهبودی یک جریان طولانی و زمان بر است که نیاز به شکیبایی و

پرهیز از « کلافه شدن » دارد . میزان بهبودی که در برخی ظرف چند هفته بدست می آید ممکن است در عده ای ماهها و یا حتی سالها طول بکشد . به خاطر داشته باشید که میزان بهبود در هر فردی منحصر به او است.
به هر حال در اکثریت بیماران پیشرفت در هفته های اول سریعتر است و به تدریج کندتر می شود ولی کند شدن روند بهبود به معنی پایان بهبود نیست ، واقع بین باشید ولی هرگز نا امید نشوید انگیزه شما بسیاری از مشکلات را بر طرف خواهد کرد .

آیا ممکن است بیمار پس از بروز سکته مغزی و دستیابی به برخی توانایی ها مجدداً بدون بروز سکته مجدد ، پس رفت کند ؟
بله ، متأسفانه به دلیل پدیده ای به نام سیر قهقرائی ( Deconditioning ) به ویژه که در کسانی که به دلایلی مدتی بی تحرک یا کم تحرک شوند ( مثلاً در اثر چند روز بیماری ساده ) پس رفت در توانایی حرکتی ، قدرت عضلات و سایر زمینه ها که قبلاً بهبود داشته بروز می کند . بهترین روش درمان جلوگیری از بی تحرکی بیش از چند روز و شروع هر چه سریعتر و شدیدتر توانبخشی است .

آیا سکته مغزی سبب استعداد به تشنج (صرع ) می شود ؟
بله ، به دلیل آسیب وارده به سلولهای مغز و در نتیجه اختلال در فعالیت الکتریکی آن برخی بیماران دچار استعداد به صرع می شوند ، بروز حملات صرع در این بیماری در اکثریت موارد در سال اول ( به ویژه در 2 هفته اول ) به وقوع می پیوندد . با این حال بسیاری از بیماران که تنها یک حمله تشنج ( به ویژه انواع محدود ) را داشته اند نیاز به درمان ضد صرع پیدا نمی کنند ، مابقی نیز با درمان های داروئی به خوبی قابل کنترل خواهند بود . لازم به ذکر است که حملات صرع با وجود ظاهر پر سر و صدا و نگران کننده ، در واقع صدمه ای به مغز وسایر اعضاء وارد نکرده و تنها محصول فعالیت الکتریکی خود بخودی اطراف بخش آسیب دیده است و پس از چند دقیقه کاملاً بر طرف می گردد .

دانستن چه نکاتی در مورد داروهای ضد صرع برای بیمار اهمیت دارد ؟
داروهای زیادی جهت پیشگیری از فعالیت الکتریکی خودبخود مغز ( تشنج ) مصرف می شوند که همگی در واقع از طریق کاهش عملکرد مغز عمل می کنند از داروهای ضد صرع شایع می توان از فنی توئین ، فنوباربیتال ، کار با مازپین و والپروئیک اسید ( سدیم و الپروات ) را نام برد . هر کدام از این داروها می توانند عوارض خاصی داشته باشند ولی آنچه در همگی مشترک است ایجاد خواب آلودگی ، گیجی ، کاهش تعادل ، اختلال در صحبت کردن است که در صورت شدید بودن سبب کاهش سرعت بهبود و اختلال در روند توانبخشی بیمار خواهند شد . در صورت بروز علائم آزار دهنده با پزشک خود مشورت کنید . اغلب این داروها به علاوه می توانند سبب کاهش ویتامین D و افزایش پوکی استخوان شوند .

پس از سکته دچار تکرار ادرار و کاهش کنترل شده ام ، علت چیست ؟
مغز وظیفه کنترل دریچه خروجی مثانه ( اسفنکتر مثانه ) را به عهده دارد . در آسیب به مغز کنترل این دریچه مختل شده و سبب علائمی مثل تکرار ادرار ، شب ادراری کاهش توانایی نگه داشتن ادرار تا بی اختیاری کامل خواهد شد که البته به تدریج بهبود خواهد یافت به طوریکه یک ماه و 6 ماه پس از سکته مغزی تنها 30 درصد و 14 درصد هنوز دچار این مشکل هستند.
• آگاه باشید که بی اختیاری به هر شدت ، سبب بروز اضطراب بیشتر در بیمار می شود . پس هر چه سریعتر جهت درمان کاهش اختیار با پزشک خود مشورت کنید

چه اختلالات روحی و روانی در اثر سکته بروز می کند ؟
سکته مغزی به طور شایع با اختلالات خلقی همراهی دارد . مهمترین آنها بروز افسردگی و اضطراب است . گاهی سایر اختلالات مانند مانیا ( سرخوشی زیاده از حد ) و حتی بیماریهای روانی نیز به وقوع می پیوندند . حالت شایعتر این

است که فرد دچار افزایش احساسات ( احساساتی شدن ) می شود که به آن emotionalism می گویند به این معنی که بیمار به راحتی به گریه یا خنده می افتد توجه داشته باشید که وجود افسردگی و اضطراب مانع بسیار بسیار بزرگی در برابر بهبود و روند توانبخشی است ، جهت درمان حتماً با پزشک خود مشورت نمائید.
• به علاوه یکی از علل مهم بروز افسردگی و اضطراب ، شرایط ناتوان کننده ناگهانی در فرد است و اینکه وی انتظار دارد به سرعت هم بهبود پیدا کند . توجه داشته باشید که بهبود یک فرآیند تدریجی است و هیچ درمان میان بری در دنیا شناخته نشده است پس صبور باشید و با امید و جدیت به درمانهای توانبخشی خود ادامه دهید.
پس از این بیماری حافظه من خراب شده ، چه باید بکنم ؟
سکته مغزی می تواند بر حافظه فرد به ویژه بر حافظه کوتاه مدت ( چند ساعت تا چند روز گذشته ) تأثیر بگذارد و معمولاً حافظه دور ( خاطرات قدیم ) دست نخورده باقی می ماند . لازم به توجه است که افسردگی و اضطراب هم می تواند حافظه و تمرکز را به طور باورنکردنی مختل کند . در هر حال حافظه را می توان با برخی تمرینات ساده و گاهی استفاده از برخی داروها و یا از بین بردن اضطراب و افسردگی بهبود بخشید ، در این زمینه از پزشک خود کمک بگیرید .

اختلال تکلم در سکته مغزی به چه صورت است ؟
در مغز دو مرکز مهم گفتار وجود دارد ، یکی مربوط به درک گفتار ( به نام منطقه ورینکه ) و دیگری منطقه حرکتی تکلم ( به نام منطقه بروکا ) است . اگر منطقه درک دچار آسیب شود فرد قادر به درک درست صحبتهای دیگران و یا آنچه را که می خواند نخواهد بود و در آسیب مرکز حرکتی فرد قادر به صحبت کردن و یا حداقل درست صحبت کردن
نیست . انواع دیگر اختلالات گفتاری مانند دیسارتری ( صحبت کردن نامفهوم به دلیل ضعف عضلات دهان و حلق ) نیز به طور شایع در این بیماران دیده می شوند . گفتار درمانی توسط کارشناس آسیب های گفتاری کمک زیادی به بیمار خواهد کرد . ولی باید دانست که آسیب های بزرگ به ویژه در منطقه درک گفتار نیاز به درمانهای شدیدتر و طولانی تر خواهند داشت ، توجه داشته باشید که هر گونه هیجان و استرس سبب کاهش تأثیر درمان می گردد .

اختلال تعادل در بیمار سکته مغزی در چه صورت ایجاد می شود ؟
یکی از مشکلات شایع در بیماران پس از بروز سکته مغزی نداشتن تعادل کافی است . این مسئله علل و انواع مختلفی دارد ولی به طور شایع ضعف یک طرفه تنه و پاها ، آسیب به مناطق دخیل در حفظ تعادل ، مشکلات گوش داخلی ، اختلالات بینایی و مصرف برخی داروها ( به ویژه خواب آورها و داروهای ضد تشنج ) عامل کاهش تعادل هستند . نکته مهم این است که کاهش تعادل خطر سقوط و برخورد به زمین را بالا می برد و در سنین بالا به دلیل آسیب پذیر تر بودن استخوانها می تواند منجر به شکستگی های خطرناکی شود.
• روند توانبخشی صحیح اغلب اختلالات تعادلی را بهبود خواهد داد .

آیا سکته مغزی می تواند سبب اختلال درک و هوشیاری در بیمار گردد؟
مسئله بسیار حساس و مهمی است ، پس از وقوع سکته مغزی بیماران می توانند دچار دو نوع کاملا متفاوت از اختلال درک شوند. دسته اول گروهی هستند که در واقع دچار آسیب به منطقه تکلم شده اند. (که معمولا در افراد راست دست و بیشتر افراد چپ دست، در نیمکره چپ قرار دارد) این افراد ممکن است تنها دچار اشکال در صحبت کردن باشند ولی
در بخش قابل توجهی درجات مختلفی از اختلال در درک تکلم و حتی اشکال در فهم مطالب نوشته شده نیز باشند(آفازی حسی – حرکتی) این بیماران در بسیاری از موارد با عنوان زوال عقل (دمانس یا حتی آلزایمر) تحت درمانهای نامناسب قرار می گیرند در حالیکه با معاینه دقیق مشخص خواهد شد که محتوای حافظه و تفکر این بیماران بی عیب و نقص است و تنها در بخش درک کلمات و یا بیان صحیح کلمات دچار مشکل شده اند .
• درمانهای صحیح در بسیاری از موارد راهگشای درمان این گروه خواهد بود.

چه توصیه های برای اطرافیان بیمار دچار اختلال گفتار وجود دارد؟
با توجه به وسعت و محل آسیب ، بیمار سکته مغزی ممکن است توانایی صحبت کردن ، درک کلمات یا هر دو را از دست بدهد ( زبان پریش یا آفازیک) آسیب بسیاری از این بیماران از دید خانواده و حتی پزشک دور مانده و گاها با

تشخیص های دیگری تحت درمان قرار می گیرند.اگر بیمار دچار اختلال درک صحبتهای شماست نیازی به بلند گفتن کلمات نیست چراکه معمولا شنوائی در سکته مغزی آسیب نمی بیند. سعی کنید از جملات کوتاه و ساده و نیز ایماء و اشاره بیشتر استفاده کنید ( استفاده از حرکات مبالغه آمیز دهان سودی ندارد)
• توجه داشته باشید که اگر بیمار مکررا متوجه صحبتهای شما نشود به تدریج شدیدا مضطرب و بی قرار و نهایتا سر خورده و نا امید خواهد شد و ارتباط و همکاری اش را با شما کاهش خواهد داد.
گفتار درمانی تا حدود قابل توجهی به این بیماران کمک خواهد کرد ولی معمولا نیاز به زمان طولانی تر و برنامه درمانی صحیح و هدفمنددارد ، توصیه به عدم درمان اختلال تکلم و انتظار برای بهبود با گذشت زمان ، بدترین توصیه ایست که می توان به بیمار و خانواده او نمود ، هر چه سریعتر درمان بیمار را با یک آسیب شناس گفتار با تجربه و دارای تخصصی در این حیطه شروع کنید. اساس بهبود بر تمرین و تکرار است که معمولا از موارد ساده شروع و به تدریج به موارد پیچیده تر خواهد انجامید ، ضمنا دستورات درمانی گفتاردرمانگر را پیگیرانه دنبال کنید.

درمان دردهای یکطرفه در بیمار سکته مغزی چیست؟
در بیماری که دچار ضعف یا فلج یکطرفه است ، بروز درد در اندام ها، صورت و حتی تنه امری نسبتا شایع است. مکانیسم بروز درد در هر فرد متفاوت است ، شایعترین نوع آن در اثر آسیبهای مکانیکی به بافتهای دچار ضعف بویژه در اندام فوقانی (شانه و دست) است که معمولا به دلیل عدم حمایت صحیح اندام دچار فلج یا تمرینات درمانی غلط بوجود می آید. نوع نسبتا شایع دیگر درد ، درد مرکزی (central pain ) نام دارد که منشاء آن در مغز (و گاها نخاع) بیمار است این نوع درد تقریبا مداوم و با حرکت دادن اندام ها تغییری در شدت آن بوجود نمی آید و معمولا به داروهای ضد درد متداول نیز پاسخ نمی دهد.توجه به این نکته بسیار حائز اهمیت است که درد مزمن سبب بروز عوارض مختلفی چون اختلال خواب ، افسردگی ، افزایش ضعف و تحلیل اندام و کند شدن روند توانبخشی خواهد شد بنابراین پیشگیری و یا درمان آن از اهمیت ویژه ای در روند توانبخشی برخوردار است.

آیا ممکن است در اثر بیماری سکته مغزی بینائی فرد هم دچار اختلال شود ؟
بله ، در صورتی که آسیب به بخشهای عقبی مغز (پس سری) وارد شود و یا مسیرهای بینایی از چشم به مغز را دچارضایعه کند فرد دچار نوعی کوری در بخشهایی ازمیدان بینایی می شود (مثلاً سمت چپ میدان را تاریک می بینید) ولی کوری کامل و یا کاهش شدید بینایی شایع نیست .

به جز اختلال درک به دلیل آسیب منطقه گفتار، چه نوع دیگری از اختلال درک می تواند بروز کند؟
به دلیل آسیب به سلولها و ارتباطات بین سلولی در مغز، بیمار می تواند دچار اختلالات گذرا و حتی دائمی در درک و شناخت و حتی سطح هوشیاری شود که معمولا در آسیبهای بزرگ بویژه در افراد مسن تر شیوع بیشتری دارند.
• زوال عقل یا دمانس و یا آنچه در اصطلاح عمومی به کوچک شدن مغز و یا آلزایمر معروف است یک فرایند پیشرونده و دائمی است که در اثر آسیب جدی به مغز شروع می شود. این مشکل معمولا خود را به صورت اختلال در حافظه کوتاه مدت و سالم بودن حافظه دور ، اختلال در فراگیری مطالب جدید و در مراحل پیشرفته تر اشکال در شناخت افراد ، و یا عدم آگاهی کامل به زمان و مکان نمود پیدا می کند.
نوع دیگری نیز ازاختلال وجود دارد که معمولا گذراست و به صورت متناوب در طول روز بروز می کند و به دلیل اختلال گذرا در عملکرد مغز و نوسان در میزان هوشیاری او بوجود می آید این بیماران علاوه بر مشکلات گذرای حافظه دچار علائم دیگری مثل بی قراری ، عدم تمرکز رفتارهای نامناسب و یا حتی توهم و هذیان می شوند که به راحتی با بیماریهای روانی و زوال دائمی مغز (دمانس) اشتباه می شوند ولی در صورت تشخیص صحیح و به موقع در بسیاری موارد قابل درمانند و آثار دائمی بر جای نمی گذارند.

بیمار من دچار اشکال در خواب شده چه باید کرد؟
باید توجه داشت که با افزایش سن به طور طبیعی میزان خواب شبانه کاهش می یابد و افراد به طور طبیعی دچار اشکال
در به خواب رفتن خواهند بود ولی در بیمار دچار ضایعه مغزی این مسئله می تواند بسیار حادتر و جدی تر باشد. بسیاری از این بیماران در طول روز می خوابند و شبها بیدارند و در موارد شدیدتر که معمولا در اثر اختلالات شناخت و هوشیاری است در طول شبانه روز نمی خوابند یا بسیار کم می خوابند این مشکل در مواردی با رعایت توصیه های پزشکی و یا استفاده از داروهای مناسب به درجاتی بهبود می یابد ولی باید توجه داشت که استفاده از داروهای خواب آور متداول در برخی موارد بسیار مضر بوده و اثر معکوسی بر خواب اینگونه بیماران دارد
• در صورت وجود اختلال جدی خواب قبل هر گونه اقدام خودسرانه حتما از پزشک خود مشورت بخواهید.

بیمار من تعادل خوبی ندارد و سابقه زمین خوردن های متعدد نیز دارد، چه باید کرد؟
با افزایش سن به طور طبیعی تعادل فرد کاهش و احتمال زمین خوردن افزایش می یابد 40-30 درصد افراد بالای 65 سال و 50 درصد از افراد بالای 80 سال سالانه حداقل یک تا دو بار زمین می خورند در این میان بیش از3/1 این افراد پس از خوردن زمین ، هرگز به سطح فعالیت های روزمره قبلی (ADL ) بر نمی گردند.درصدی از این افراد نیز به دلیل بروز صدمات جدی مثل شکستگی ران و یا ضربه به سر دچار عوارض بسیار جدی می شوند.
آنچه حائز اهمیت است بررسی کامل بیمار از نظر عوامل مختل کننده تعادل است که باید توسط پزشک صورت گیرد، برخی از این عوامل عبارتند از : داروهای مصرفی ، افت فشار خون ، اختلال دید ، ضایعات مراکز تعادل در مغز و اندامها ، ضعف عضلانی ، عوامل محیطی ، کاهش قند و حتی نا مناسب بودن کفش.
• باید دانست که بیمار پس از تجربه زمین خوردن ممکن است دچار ترس از راه رفتن و یا انجام تمرینات درمانی قبلی شده و به تدریج در حرکات روزمره دچار پس روی و افت حرکت شود که در این موارد مداخله درمانی سریع و صحیح می تواند از شروع این چرخه معیوب جلوگیری نماید.

آیا خانواده ها باید بیش از اندازه به بیمار توجه و رسیدگی داشته باشند؟
توصیه کلی اینست که به بیمار در حد نیاز رسیدگی و توجه داشته باشید در صورتیکه عوارض خاصی در میان نباشد او روز به روز به سمت استقلال در حرکت و انجام امور روزمره پیش خواهد رفت ، ولی لازم به ذکر است که بسیاری از بیماران به دلیل آسیب وارده و شرایط روانی به تدریج دچار وابستگی شدید ( بویژه روحی) خواهند شد که بروز این مسئله و نیز حمایتهای بیش از اندازه اطرافیان نهایتا به کند شدن و حتی متوقف شدن روند بهبود و توانبخشی بیمار خواهد انجامید.
• بنابراین بیمار خود را از نظر روانی و چه از نظر فیزیکی بیش از حد وابسته نکنید ، چرا که با گذشت زمان تغییر این شرایط در آینده بسیار سخت تر خواهد بود.

آیا استفاده از درمانهای تجربی و سنتی مانند حجامت ، زالو درمانی ، طب سوزنی و ماساژدرمانی تاثیری در بهبود بیمار سکته مغزی دارد؟
بیمار مبتلا به سکته مغزی و خانواده او پس از بروز ناگهانی بیماری به شدت مضطرب و آشفته و در عین حال سر در گم هستند به همین دلیل متاسفانه اغلب گرفتار توصیه های عامیانه و غیر علمی دوستان و آشنایان و حتی برخی از پزشکان می شوند و زمان طلایی بهبود خود را با آزمودن روشهای غیر معمول و گاها ضرربار درمانی، تلف می کنند.
• تا کنون شواهد قابل ارائه ای از موثر بودن روشهای فوق در بهبود بیماران سکته مغزی در هیچیک از مجامع علمی داخلی و خارجی مشاهده نشده و در هیچیک از منابع پزشکی معتبر، حتی نامی از آنها به میان نیامده است.
حجامت (و یا اهدا خون) تنها در بیماران خاصی که دچار غلظت ثابت شده خون باشند ( یعنی هموگلوبین بیش از 17 در زنان و 18 در مردان ) به عنوان یک اقدام مفید ولی موازی می تواند مفید باشد ولی تجویز آن با تشخیص پزشک صورت می پزیرد. طب سوزنی هم تاثیر بسیار اندکی در بهبود نقائص و حرکتی و ضایعات مغزی دارد ولی در حیطه درد گاها به تنهایی نتایج قابل قبولی دارد. ماساژ درمانی و زالو درمانی نیز به طورکلی قابل بحث نیستند و توصیه نمی شوند.

درباره تغذیه مناسب بیمار دچار سکته مغزی چه توصیه های وجود دارد؟
رژیم غذایی بیماران با توجه به شرایط فردی و وجود یا عدم وجود بیماریهای زمینه ای مثل فشارخون یا دیابت یا بیماریهای قلبی ، متفاوت است ولی آنچه را که می توان به عنوان یک توصیه عمومی برای بیماران سکته مغزی باید رعایت شود:
• استفاده هر چه بیشتر از غلات ،سبزیجات و میوه جات ، مصرف گوشت سفید (بویژه ماهی) ، سیب زمینی و حبوبات بویژه لوبیا ، نخود و عدس، سیر و پیاز (خام یا پخته شده) و زنجبیل .
• در میان میوه ها هویج خاصیت آنتی اکسیدانی بالایی دارد و در برخی تحقیقات اثر قابل توجهی در کاهش آسیب به مغز و پیشگیری از سکته های مجدد داشته است.
• مصرف مواد حاوی پتاسیم نسبت مستقیم با کاهش فشار خون و کاهش احتمال بروز سکته مغزی دارد. سبزیجات ،میوه ها ،ماهی ، حبوبات و غلات سرشار از پتاسیم هستند.
• یک ماده غذایی بسیار مهم برای بهبود مغز و کاهش وقوع لخته های کوچک در عروق ، اسید چربی به نام آلفا – لینولئیک ( Alpha- Linolenic Acid) است که حتی به صورت دارو ولی با قیمت بسیار زیاد وارد بازار شده است ، این ماده در سویا ( روغن سویا) ، گردو و روغن کلزا وجود دارد.
• مصرف کمتر مواد غذایی پر چربی (بویژه گوشت قرمز چرب) ، لبنیات، زرده تخم مرغ و شکر
• در بیمارانی که دچار فشار خون هستند نیز مصرف نمک باید محدود شود ( 5/2 گرم یا یک قاشق مربا خوری در روز )
• الکل و تنباکو نیز از مواردی است که میزان آسیب به مغز و احتمال وقوع سکته مغزی را افزایش می دهد.

➢ نکته بسیار مهم دیگر استفاده از مایعات بویژه آب خالص در طول روز است، یک بیمار سکته مغزی حداقل باید بین 5/1 تا 2 لیتر از مایعات را در طول روز مصرف نماید این مسئله به بهبود جربان خون و عملکرد عظلات و ارگانها کمک شایانی خواهد نمود.

توصیه هایی برای بیماران و مراقبان :

• برای بیمار دچار سکته مغزی شروع هر چه سریعتر توانبخشی و تلاش برای حرکت بسیار حیاتی است ولی باید دانست که این بیماران دچار خستگی پذیری مفرط هستند و در شروع تمرین ها احساس فشار زیادی خواهند کرد . ادامه برنامه تدریجاً این مسئله را بر طرف خواهد کرد .
• در طول روز تمرینات و دستورات درمانی را به طور جدی و کامل انجام دهید . بیمار حداقل باید 2 ساعت در طول روز به تمرینات درمانی خود مشغول باشد به ویژه در اوایل بروز بیماری که فرد قابلیت پیشرفت بیشتر و سریعتری دارد .
• ضعفی که در بیمار وجود دارد به دلیل آسیب مغز و کاهش قدرت عضلات است هیچ دارو و غذای خاصی جهت « تقویت » بیمار وجود ندارد بهبود عملکرد مغز و عضلات تنها با تمرین و توانبخشی میسر خواهد بود
• سکته در هر فردی آثار ویژه ای ایجاد می کند ، بیمار را با دیگر بیماران مقایسه نکنید ، تنها باید بیمار را با خود او در روزها و هفته های گذشته مقایسه کرد .
• بسیاری از بیماران از حرکت و انجام تمرینات توانبخشی ترس دارند ، حتی المقدور به بیمار خود کمتر کمک کنید و او را تشویق نمایید تا از توانایی های خود بیشتر استفاده کند تا زودتر استقلال خود را باز یابد .
• حرکات و تمرینات را درست انجام دهید ، هرگز از دست مبتلا بیمار را بلند نکنید هرگز آن را بالای سر زیاد تمرین ندهید ،نگذارید دست مبتلا به زیر تنه بیمار بماند و یا ضربه ببیند
• بیمار دچار سکته مغزی اغلب نا امید ، مضطرب و نگران آینده است با دادن امید و تشویق به شرکت جدی در جلسات درمانی و مشاهده روند بهبودی این نگرانی ها خودبخود کاهش خواهند یافت .
• برخی از بیماران در اثر آسیب به بخشهای خاصی از مغز دچار اختلالات شناختی ، کاهش تمرکز و بیش فعالی ، پرحرفی و یا تغییرات شخصیتی می گردند ، مسائل یاد شده در صورت تشخیص در بسیاری از موارد قابل درمان خواهند بود ، با پزشک خود مشورت کنید .
• در صورت اختلال در گفتار یکی از موانع بهبود احساس خجالت از طرز صحبت کردن است ، به بیمار خود اطمینان دهید که این مسئله تنها با کنار گذاشتن خجالت و تمرین و تکرار و صحبت کردن بسیار قابل بهبود خواهد بود . سعی در تمام کردن جملات بیمار نداشته باشید صبر کنید تا خود او به هر صورت ممکن جمله را به پایان برساند .
• از گریه ها و خنده های ناگهانی و گاهاً بی دلیل دچار نگرانی نشوید ، این مسئله اختلال روانی محسوب نمی شود و در اکثریت موارد تنها ناپایداری خلقی )بییش از حد احساساتی شدن) است و حتی نیاز به دارو هم ندارد ، زمان بهترین درمان خواهد بود.
• در برخی موارد پس از بروز سکته مغزی شماره عینک بیمار نیاز به تغییر دارد در صورتی که بیمار از تاری دید شکایت دارد با پزشک خود مشورت کنید .
• شرکت در برنامه تفریحی ، مهمانی ها و تمرینات ورزشی حتی در صورت مقاومت بیمار در ابتدا می تواند برای ایجاد امید و انگیزه ، احساس بازگشت مجدد به جامعه و کاهش اضطراب و افسردگی بیمار ضروری باشد اجازه ندهید بیمار خود را منزوی کند .

مــوفـــــق باشـیــــــد
مدیر مرکز توانبخشی تبسـم
دکتــر روزبـــه کاظــمـی

 

آبسردکن

یخچال صنعتی

ترازو

پکیج

آبکاری کروم

دکل مهاری